Kekemelik Terapisinde Teknoloji Destekli Yaklaşımlar: 2025 Güncel Kanıt Durumu
Kekemelik Terapisinde Teknoloji Destekli Yaklaşımlar: VR, Mobil Uygulamalar ve Tele-rehabilitasyon 2025 Işığında
Değerli meslektaşlarım,
Kekemelik, erken çocuklukta yaklaşık %5, yetişkinlerde ise yaşam boyu yaklaşık %1 yaygınlıkla görülen; konuşmanın akıcılığını hece, sözcük ve ses düzeyindeki istem dışı tekrar, uzatma ve bloklarla bozan nörogelişimsel bir iletişim bozukluğudur (Erol & Türker Şener, 2025). Son yıllarda davranışsal müdahalelerin yanı sıra sanal gerçeklik (VR), mobil uygulamalar, tele-rehabilitasyon ve yapay zeka gibi teknoloji destekli araçların klinik pratiğe entegrasyonu giderek hız kazanmaktadır.
Erol ve Türker Şener'in (2025) altı veritabanında 2000-2024 dönemini tarayan yapılandırılmış derlemesi, dört teknoloji alanı arasında VR tabanlı yaklaşımların en güçlü ampirik kanıt tabanına sahip olduğunu ortaya koymuştur. Derlemeye göre VR ortamları, gerçek dünya konuşma koşullarına kıyasla karşılaştırılabilir akıcısızlık örüntüleri, fizyolojik uyarılma ve öz bildirimli kaygı üretmektedir; bu da VR'ın maruziyet temelli çalışmalarda güvenilir bir klinik simülasyon aracı olduğunu göstermektedir.
"Ön kanıtlar, özellikle VR kullanan teknolojik rehabilitasyon yaklaşımlarının kekemelik tedavisinde umut vaat eden faydalar sunabileceğini göstermektedir; ancak bu sonuçları doğrulamak ve klinik etkinliği kanıtlamak için daha fazla yüksek kaliteli kontrollü çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır." — Erol & Türker Şener, 2025
🔹 Sanal Gerçeklik (VR): Maruziyet terapisi, simüle sınıf/iş görüşmesi/kitle ortamları — En güçlü; fizibilite ve pilot RKÇ düzeyinde
🔹 Mobil Uygulamalar: Öz izleme, yapılandırılmış ev pratiği (ör. BroiStu, SpeakUp) — Tamamlayıcı destek; klinik veriler sınırlı
🔹 Tele-rehabilitasyon: Uzak ve yetersiz hizmet alanlara erişim genişletme — Destekleyici; lojistik ve düzenleyici engeller mevcut
🔹 Yapay Zeka: Otomatik konuşma analizi, kişiselleştirilmiş raporlama — Ön aşama; klinik etkinlik verisi henüz yok
Kekemeliği olan yetişkin danışanlarda teknoloji destekli araçların davranışsal yaklaşımlarla birlikte kullanımı önem kazanmaktadır. We Stutter (2025) güncellemesine göre kanıta dayalı seçenekler arasında yumuşak başlatma ve kontrollü nefes gibi akıcılık şekillendirme teknikleri, Van Riper'in kekemelik modifikasyonu yaklaşımı ve danışan merkezli kekemeliği onaylayan (stutter-affirming) kabullenme temelli yaklaşımlar yer almaktadır. Ayrıca non-invaziv nöromodülasyon (tDCS ve rTMS) üzerine 2025 derlemesi, sol frontal korteks ve tamamlayıcı motor alan uyarımının davranışsal terapiyle birleştirildiğinde uzun vadeli fayda potansiyeli taşıdığını bildirmekte, ancak klinik protokol geliştirilmesinin erken aşamada olduğunu vurgulamaktadır.
🔹 Lidcombe Programı: Okul öncesi çocuklar — Ebeveyn merkezli davranışsal geri bildirim
🔹 Akıcılık Şekillendirme: Çocuk ve yetişkinler — Yumuşak başlatma, nefes kontrolü, yavaşlama
🔹 Kekemelik Modifikasyonu: Yetişkinler — Gerilim azaltma, duyarsızlaştırma, kolaylaştırma
🔹 Kabullenme Temelli Yaklaşımlar: Yetişkinler ve ergenler — Kaygı azaltma, savunuculuk, iletişim güveni
Klinik uygulamada teknoloji araçlarının tek başına tedavi değil, kanıta dayalı davranışsal müdahalelerin tamamlayıcısı olarak konumlandırılması, danışanın yaşına, kaygı düzeyine ve klinik hedeflerine göre bireyselleştirilmiş protokoller oluşturulması önerilmektedir.
Saygılarımla.
Tartışma Sorusu
Siz kliniğinizde kekemeliği olan danışanlarınızla VR veya tele-rehabilitasyon gibi teknoloji destekli uygulamaları kullanıyor musunuz? Karşılaştığınız fırsatlar ve engeller nelerdir?
Kaynakça
① Erol, B. & Türker Şener, M. (2025). Kekemelik rehabilitasyonunda VR, mobil uygulamalar, telerehabilitasyon ve yapay zeka: Yapılandırılmış derleme. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. https://withvr.app/tr/evidence/studies/erol-2025
② We Stutter / National Stuttering Association (2025). Stuttering Treatment Options: Evidence-Based Approaches. Son güncelleme: Ekim 2025. https://www.westutter.org/post/stuttering-treatment-options
③ Burhanettin Uludağ (2025). Kekemelikte Non-İnvaziv Beyin Uyarımının Kullanımı: Güncel Durum ve Gelecek Yönelimler. https://burhanettinuludag.com.tr/kekemelikte-non-invaziv-beyin-uyariminin-kullanimi-guncel-durum-ve-gelecek-yonelimler/