Değerli meslektaşlar,
Kompleks iletişim ihtiyacı olan bireylerde Alternatif ve Destekleyici İletişim (ADİ/AAC) uygulamaları hızla evriliyor. Son dönemde dikkatimi çeken iki önemli gelişmeyi sizlerle paylaşmak istiyorum.
Öncelikle, "AAC konuşmayı geciktirir ya da sözel motivasyonu azaltır" şeklinde özetlenebilecek yaygın bir miti ele alan American Academy of Pediatrics'in (AAP) Ocak 2026 tarihli klinik raporunda, görsel izleme (eye-tracking) teknolojisiyle iletişim kuran bir ergen vaka üzerinden AAC'nin sosyal katılımı nasıl desteklediği gösteriliyor. AAP, AAC kullanımının sözel dil kazanımını engellemediğini, aksine işlevsel iletişimi güçlendirebildiğini açıkça vurguluyor.
İkinci olarak, Journal of Intellectual Disability Research'de yayımlanan 2025 tarihli bir kapsamlı derlemede, karmaşık iletişim ihtiyacı olan çocuk ve ergenlerdeki klinik uygulamalar incelenmiş. Öne çıkan bulgu şu:
AAC, natüralistik (doğal ortam) stratejiler ve ebeveyn eğitimi ile birlikte kullanıldığında (multimodal müdahale) hem ifade edici hem alıcı iletişimde en etkili sonuçları veren yaklaşım oluyor.
Kliniğinize yansımalarını şu tablo ile özetleyebiliriz:
🔹 Tek başına AAC (düşük veya yüksek teknoloji): İletişimde olumlu etki; ancak tek başına yeterli değil — Aile ve çevre ile bütünleştirilmeli
🔹 Multimodal müdahale (AAC + natüralistik strateji + ebeveyn eğitimi): İfade edici ve alıcı iletişimde en güçlü kazanım — Rutinlere (yemek, oyun, öykü) AAC gömülmeli
🔹 Göz izleme (eye-tracking) tabanlı AAC: Ağır motor kısıtlılığı olan bireylerde bile sosyal katılım — Fiziksel erişimi sınırlı danışanlarda dikkate alınmalı
🔹 Erken dönem müdahale (0–6 yaş): Ortak dikkat, sembolik iletişimin önkoşulu — Ortak dikkat hedefleri AAC planına dahil edilmeli
Türkiye'den de güncel bir derleme paylaşmak isterim: Uğuz ve arkadaşları (2025), OSB'li bireylerde kullanılan güncel ADİ müdahalelerini incelemiş ve düzeyden bağımsız pek çok danışanın ADİ'den fayda gördüğünü raporlamıştır. Bu tablo, ülkemizdeki kanıta dayalı pratiğin de güçlendiğini gösteriyor.
Tartışma Sorusu: Siz kliniğinizde AAC sistemini günlük rutinlere entegre ederken en büyük zorluğu ne olarak yaşıyorsunuz? Ebeveyn eğitimi mi, sistem seçimi mi, yoksa kurum içi iş birliği mi? Deneyimlerinizi duymak isterim.
Saygılarımla
Kaynakça
① Carvalho PTG, Vasconcelos GS, Souza AC, et al. The Role of Augmentative and Alternative Communication in Social Inclusion. Pediatrics. 2026;157(1):e2025071621. doi:10.1542/peds.2025-071621 — https://publications.aap.org/pediatrics/article/157/1/e2025071621/205713
② Resina P, Mezzatesta M, Elias N, Aparici M, Mairena MA. Identifying and Describing Best Clinical Practices for Children and Adolescents With Complex Communication Needs: A Scoping Review of Healthcare-Based Interventions. J Intellect Disabil Res. 2025;69(10):1081–1096. doi:10.1111/jir.70022 — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12576386/
③ Uğuz H, Satoğlu D, Parlak MM. Otizm Spektrum Bozukluğunda Alternatif ve Destekleyici İletişim Sistemleri. Türkiye Sağlık Araştırmaları Dergisi. 2025;6(1):68–81. — https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjhr/article/1531455