Değerli meslektaşlarım,
Bugünkü vaka danışma yazımızda, nörolojik rehabilitasyon servisinde sık karşılaştığımız ancak ayırıcı tanısı çoğu zaman gözden kaçan bir tabloyu ele almak istiyorum: İnme sonrası afazi ile birlikte görülen edinilmiş konuşma apraksisi (AOS) ve dizartri komorbiditesi.
Vaka Sunumu
Vaka: 64 yaşında erkek hasta, sağ hemisfer yerleşimli MCA infarktı geçmişi (2 ay önce). Yavaş, aramalı konuşma; sözcüklerde hece bazında tutarsız sesletim hataları; artikülatör geçişlerde belirgin bozulma. Anlama ve ifade dili testlerinde orta düzey afazi tablosu. Hasta sık sık deneme-yanılma davranışı sergiliyor ve kendiliğinden ritmik-prozodik özelliklerde bozulma bildiriyor.
Bu klinik tablo, yalnızca "afazi var" diyerek geçiştirilmemesi gereken bir durumdur. AOS, afazi ile sıklıkla birlikte görülür ve algısal değerlendirmedeki güçlükler nedeniyle tanıdan kaçabilir.
Ayırıcı Tanıda Kritik Ayrım
- Afazi: Bozukluk dil düzeyinde (semantik, sözdizimsel); hatalar görece tutarlıdır; değerlendirme BDAE, WAB-R ile yapılır.
- Edinilmiş AOS: Bozukluk motor planlama/programlama düzeyinde; tutarsız sesletim hataları, belirgin deneme-yanılma davranışı ve aramalı ritim görülür; altın standart ölçek ASRS (Apraxia of Speech Rating Scale) ile değerlendirilir.
- Dizartri: Bozukluk motor uygulama düzeyinde (kas kuvveti/tonus); tutarlı distorsiyonlar ve distalese vurgu görülür; Fransızay ve dizartri profilleri kullanılır.
Edinilmiş AOS ve afazinin ayırıcı tanısı, hem çocuklarda hem erişkinlerde duyarlı ve özgül semptomların sistematik olarak belirlenmesine dayanır; tek başına genel konuşma örnekleri tanı için yeterli değildir.
Klinik Yönetim Önerileri
Güncel inme rehabilitasyon kılavuzları, afazide erken ve yoğun müdahalenin dil ve genel iyileşmeyi artırdığını vurgulamakta, ekip içi koordinasyonun sürekliliğini önermektedir. Bu vakada önerilebilecek yol haritası şu şekildedir:
- 1. Değerlendirme — WAB-R ile afazi profili + ASRS ile AOS şiddeti + kognitif-iletişimsel kapasite taraması
- 2. Planlama — MDT toplantısında hedeflerin konuşma-motor ve dil bileşenlerine ayrılması
- 3. Müdahale — AOS için sesletim-biçimsel antrenman (integral stimülasyon, PROMPT); afazi için yoğun semantik-morfofonolojik müdahale
- 4. İzlem — Aylık ASRS ve fonksiyonel iletişim ölçümleri (ör. EXIT-9, CADL-2)
Tartışma Sorusu
Sizce pratikte en çok hangi nokta afazi-AOS ayırıcı tanısını zorlaştırıyor? ASRS gibi yapılandırılmış ölçekleri kliniğinizde ne sıklıkla kullanıyorsunuz?
Saygılarımla
Kaynakça
- Wambaugh, J. L., et al. "Differential Diagnosis of Apraxia of Speech in Children and Adults." Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 2020. https://pubs.asha.org/doi/10.1044/2020_JSLHR-20-00061
- Heart and Stroke Foundation of Canada. "Canadian Stroke Best Practice Recommendations: Language and Communication." 2025. https://www.strokebestpractices.ca/recommendations/stroke-rehabilitation-delivery/7-language-and-communication
- Assessment of cognitive and communicative abilities in patients following stroke. Egyptian Journal of Neurology, Psychiatry and Neurosurgery, 2025. https://link.springer.com/article/10.1186/s43163-025-00890-8